Oman Observer tarafından aktarılan The New York Times haberine göre Tahran sakinleri cumartesi günü benzin istasyonlarında kuyruğa girdi, bankalardan nakit çekti ve temel gıda maddeleri satın aldı. Ebeveynler çocuklarını okula gönderip göndermemeyi tarttı. İş insanları, havalimanlarının kapanması ve yolların güvensiz hale gelmesi ihtimaline karşı iş seyahatlerini iptal etti.
Bu tablonun arkasında, haberlerin hiçbirinde doğrulanmış bir fiyat hareketi yer almayan bir piyasa hikâyesi var: ABD’li yetkililer geçen hafta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik yeniden saldırılar için somut planlar hazırladığını söyledi. Aynı yetkililer, Başkan Donald Trump’ın daha önce yaptığı gibi bu planları yine de veto edebileceğini belirtti.
Temel rakamlar
- İran Kızılay Derneği’ne göre bu yıl 40 gün süren bombardımanda en az 1.900 sivil hayatını kaybetti
- İran hükümetine göre yaklaşık $300 milyar savaş hasarı
- 28 Şubat’ta Minab’daki bir ilkokula düzenlenen ABD saldırısında 156 çocuk ve öğretmen hayatını kaybetti; ABD’li yetkililer bunu güncel olmayan verilerden kaynaklanan bir hedefleme hatasına bağladı
- Associated Press’in aktardığına göre savaşın başlamasından bu yana sığır eti fiyatında %150’den fazla artış, pirinçte ise %60’tan fazla artış
Petrol bağlantısı abluka ve boğazdan geçiyor
Clacton and Frinton Gazette tarafından aktarılan Associated Press haberine göre İran limanlarına yönelik ABD deniz ablukası, İran hükümetinin bağımlı olduğu petrol ihracatını kısıtladı. Ticaret karayoluna kaydı ve İran sınırlarında kamyonlar birikti.
Aynı habere göre bu ay, Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemilere yönelik bildirilen saldırı sayısı, mart ayındaki savaşın ilk haftalarından bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. İran, Orta Doğu’daki ABD askeri üslerini ve müttefiklerini yeniden tehdit etti ve boğazdan geçen denizaltı veri kabloları da dahil olmak üzere yeni hedefleri vurabileceği uyarısında bulundu.
Mekanizma fiziksel ve iki bölümden oluşuyor. Abluka, İran varillerinin ülkeden deniz yoluyla çıkmasını engelliyor. Hürmüz’den geçen gemilere yönelik saldırılar, bölgenin deniz ticaretinin büyük bölümünü taşıyan geçişin riskini artırıyor. Haberlerin hiçbiri o güne ait ham petrol veya altın fiyat seviyesi belirtmiyor.
Haberlerin doğruladıkları ve doğrulamadıkları
Trump, diplomatik bir anlaşmaya varılamaması halinde ABD ara seçimlerinin ardından İran’a saldırmayı değerlendirdiğini söylemiş ve İran’ın nükleer programı olamayacağında ısrar etmişti. Salı günü çekişmeli bir oylamayla karşı karşıya olan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, geçen hafta ABD ve İsrail’in İran hükümetini devirmek için güçlerini birleştirmesi gerektiğini söyledi.
Pakistan, Katar ve Rusya’nın son diplomatik girişimlerine rağmen Tahran ile Washington arasındaki görüşmeler tıkandı. Geçen ay Trump, Washington’un ablukanın kaldırılması da dahil olmak üzere bazı koşulları yerine getirmesi halinde savaşı sona erdirme ve Hürmüz Boğazı’nı bir hafta içinde tamamen açma yönündeki İran önerisini reddetti.
ABD’li yetkililer cuma günü, İran’ın bölgedeki Amerikan personelini hedef almayı planladığını gösteren istihbarat elde ettiklerini söyledi. Bu istihbarat haberlerde bağımsız olarak doğrulanmadı ve iki taraftan hiçbiri kamuoyuna bir saldırı tarihi açıklamadı.
İran içinde gündelik gündem ekonomik sıkıntı. Para birimi dolar karşısında rekor düşük seviyelere geriledi ve gıda fiyatları sert şekilde yükseldi; bir Tahran sakini Associated Press’e, bir süpermarket alışverişinin 400 milyon riyal, yani yaklaşık 112 sterlinlik orta düzey bir aylık maaşın yarısını tüketebildiğini söyledi. Eski hükümet yetkilisi ve Tahran Üniversitesi’nde dış politika profesörü Sasan Karimi, İran yönetiminin ara seçim sonuçları ne olursa olsun yeni saldırılar beklediğini ve senaryolara göre plan yaptığını söyledi.
İzlenmesi gerekenler
- Salı Netanyahu’nun çekişmeli bir yarışa girdiği İsrail seçimi
- 3 Kasım Trump’ın, anlaşma olmaması halinde ardından İran’a saldırıyı değerlendireceğini söylediği ABD ara seçimleri