Tâm lý giao dịch trong Prop TradingFOMO, kỷ luật và áp lực thời gian

Những điểm chính

• Thực thi nhanh và ra quyết định vội vàng theo cảm xúc không phải là một.
• FOMO có thể tạo áp lực phải vào lệnh sau khi một nhịp thị trường đã bắt đầu.
• Bỏ lỡ một nhịp có lãi không tự động có nghĩa quyết định đứng ngoài là sai.
• Thua lỗ là một phần của giao dịch và không tự động cho thấy quy trình giao dịch thất bại.
• Bỏ hạn chót challenge tổng thể cố định có thể loại bỏ một nguồn áp lực bên ngoài, nhưng không loại bỏ rủi ro thị trường hay các quy tắc challenge.
• Kỷ luật nghĩa là tuân theo một quy trình đã xác định, không phải loại bỏ cảm xúc.

Tâm lý giao dịch là gì?

Tâm lý giao dịch mô tả các yếu tố cảm xúc và nhận thức có thể ảnh hưởng đến quyết định giao dịch.

Ý tưởng rất đơn giản: một trader có thể có chiến lược và hiểu thị trường, nhưng vẫn đưa ra một quyết định khác khi nỗi sợ, sự bực bội hay sự gấp gáp chiếm lấy.

Các ví dụ phổ biến gồm:

• vào lệnh vì FOMO,
• thực hiện thêm lệnh sau một khoản thua,
• thay đổi hành vi sau chuỗi thắng,
• cố gắng gỡ lại khoản lỗ ngay lập tức,
• cảm thấy áp lực phải đạt tiến triển hướng tới một mục tiêu.

Mục tiêu không phải là trở nên vô cảm. Mà là nhận ra khi nào cảm xúc bắt đầu lấn át quy trình giao dịch.

Tốc độ không đồng nghĩa với chất lượng

Một số chiến lược giao dịch thực sự đòi hỏi thực thi nhanh. Nếu một setup đã xác định trước xuất hiện và chiến lược yêu cầu vào lệnh ngay, hành động nhanh có thể là một phần của hệ thống. Điều đó khác với việc vào lệnh vì thị trường đang chạy và trader cảm thấy mình sắp hết thời gian.

Vì vậy sự khác biệt không đơn giản là nhanh hay chậm, mà là thực thi có kế hoạch hay phản ứng dưới áp lực. Một phép thử hữu ích là liệu lý do vào lệnh đã tồn tại trước khi thị trường bắt đầu chạy nhanh hay chưa.

FOMO: Nỗi sợ bỏ lỡ

FOMO có thể xuất hiện khi trader thấy một nhịp di chuyển mạnh và bắt đầu cảm thấy cơ hội sẽ biến mất nếu không hành động ngay. Đây là một trong những tác nhân tâm lý chính đằng sau giao dịch vội vàng. Vấn đề không phải bản thân cảm xúc. Vấn đề bắt đầu khi lý do của lệnh thay đổi.

Trader có thể chuyển từ “Setup của tôi đã xuất hiện” sang “Tôi cần vào lệnh trước khi lỡ nhịp này.” Đó không phải là cùng một quyết định.

Một lệnh bỏ lỡ không tự động là sai lầm

Nhìn thị trường di chuyển theo hướng mong đợi sau khi đã quyết định không vào lệnh có thể khó chịu. Cũng dễ đánh giá quyết định đó khác đi một khi đã thấy kết quả. Nhưng một quyết định giao dịch được đưa ra dựa trên thông tin có sẵn trước khi biết kết quả. Nếu setup không đáp ứng các tiêu chí đã xác định trước của trader, việc đứng ngoài vẫn có thể phù hợp với chiến lược, dù sau đó thị trường di chuyển mạnh.

Một hệ thống giao dịch không cần bắt được mọi nhịp có lãi. Nó cần xác định những cơ hội nào thuộc về hệ thống.

Nhận định từ chuyên gia TRONEXO

Điều quan trọng là thừa nhận rằng con người không thể theo dõi mọi nhịp di chuyển của thị trường. Khi bạn lo lắng về một nhịp đã bỏ lỡ, hãy nhắc bản thân rằng bạn đã bỏ lỡ không phải một mà nhiều nhịp như vậy, và bạn sẽ lại bỏ lỡ những “nhịp tốt nhất” đó — và điều đó hoàn toàn ổn. Đừng để bị phân tâm bởi những gì lẽ ra có thể làm; hãy tập trung vào những gì bạn có thể kiểm soát ngay lúc này. Nếu thói quen tinh thần không hiệu quả, hãy chuyển sự chú ý sang điều gì đó thuộc về thể chất: đi dạo trong công viên, hoặc tắm nước lạnh.

Ivo Šanta, Chuyên gia phân tích thị trường chính tại TRONEXO

Áp lực thời gian có thể thay đổi hành vi giao dịch như thế nào

Áp lực thời gian có thể đến từ nhiều nguồn.

Trader có thể cảm thấy họ cần:

• nhanh chóng đạt mục tiêu,
• gỡ lại khoản lỗ trước đó trước khi phiên kết thúc,
• giao dịch vì gần đây chưa mở vị thế nào,
• theo kịp một trader khác,
• hoàn thành bài đánh giá càng sớm càng tốt.

Những áp lực này có thể khiến trader cân nhắc các vị thế mà bình thường họ sẽ từ chối. Điều đó không có nghĩa mọi trader phản ứng giống nhau. Nó có nghĩa thời gian trở thành một biến số khác ảnh hưởng đến quyết định.

Việc không có giới hạn thời gian tổng thể cố định có ý nghĩa gì tại TRONEXO

FASTLANE, CHECKPOINT và VERIFIED hiện có tổng thời gian giao dịch không giới hạn. Với CHECKPOINT và VERIFIED, điều đó nghĩa là không có hạn chót theo lịch tổng thể cố định mà trước đó phải đạt mục tiêu lợi nhuận đánh giá.

Điều này loại bỏ một áp lực bên ngoài cụ thể: nhu cầu phải giao dịch chỉ vì Challenge sắp hết hạn. Các quy tắc khác vẫn được giữ nguyên. Tùy theo mô hình, trader vẫn cần tuân thủ giới hạn mức sụt giảm, số ngày giao dịch tối thiểu, quy tắc nhất quán và mục tiêu lợi nhuận. Xem Funding Model và Quy tắc của TRONEXO.

Kiên nhẫn không có nghĩa là giao dịch chậm

Kiên nhẫn có giá trị hơn tốc độ không cần thiết — nhưng điều đó không có nghĩa mọi trader nên cố ý chờ lâu hơn. Nó có nghĩa trader chờ cho đến khi các điều kiện mà chiến lược yêu cầu xuất hiện. Với một chiến lược, nhiều setup hợp lệ có thể xuất hiện trong một ngày. Với chiến lược khác, có thể không có cái nào.

Chỉ tần suất giao dịch không quyết định liệu quy trình có kỷ luật hay không. Câu hỏi then chốt là vị thế có thuộc về chiến lược hay không.

Giao dịch ít hơn đôi khi là quyết định đúng

Biết khi nào không giao dịch là một phần của giao dịch.

Trader có thể chọn không vào lệnh vì:

• setup đã lên kế hoạch chưa xuất hiện,
• điểm vào lệnh dự định đã qua,
• điều kiện thị trường hiện tại không phù hợp với chiến lược,
• trader đã chạm một giới hạn cá nhân xác định trước.

Điểm quan trọng không phải là ít lệnh hơn luôn tốt hơn. Mà là một lệnh nên có lý do vượt ra ngoài nhu cầu duy trì hoạt động.

Có bằng chứng rõ ràng về cái giá của hoạt động không cần thiết. Trong một nghiên cứu về 66465 hộ gia đình tại một nhà môi giới chiết khấu ở Mỹ trong giai đoạn 1991–1996, những hộ giao dịch nhiều nhất đạt 11,4% mỗi năm, trong khi thị trường mang lại 17,9% — và các tác giả chỉ ra sự tự tin thái quá là lời giải thích cho việc giao dịch nhiều (Barber & Odean, 2000).

Chấp nhận thua lỗ

Không phương pháp giao dịch nào thắng mọi lệnh.

Một khoản lỗ có thể xảy ra ngay cả khi:

• setup hợp lệ,
• rủi ro đã được xác định,
• kế hoạch giao dịch đã được tuân thủ.

Đó là lý do một kết quả thua và một quyết định kém không tự động là một. Đồng thời, thua lỗ vẫn quan trọng trong một prop trading challenge, vì việc vi phạm mức sụt giảm hằng ngày hoặc tối đa áp dụng có thể kết thúc bài đánh giá hoặc ảnh hưởng đến tài khoản. Đọc Quản trị rủi ro trong Prop Trading.

Giao dịch trả thù

Sau một khoản thua, trader có thể cảm thấy áp lực phải nhanh chóng gỡ lại kết quả. Điều này thường được gọi là giao dịch trả thù.

Nó thường biểu hiện như:

• giao dịch quá mức,
• tăng quy mô vị thế,
• cố gắng gỡ lỗ ngay lập tức.

Nghiên cứu hành vi đưa ra một cách giải thích: trong lý thuyết triển vọng, một khoản lỗ nặng hơn một khoản lãi cùng quy mô (Kahneman & Tversky, 1979), nên thôi thúc xóa đi khoản lỗ có thể mạnh hơn logic của setup tiếp theo.

Một phép thử hữu ích là liệu vị thế tiếp theo có còn được mở hay không nếu lệnh trước đó chưa từng xảy ra.

Nhận định từ chuyên gia TRONEXO

Lời khuyên thông thường là giữ cảm xúc ra khỏi giao dịch. Trên thực tế gần như không thể tránh mọi cảm xúc, và điều đó không sao — trừ khi chúng bắt đầu ảnh hưởng đến hiệu suất giao dịch của bạn. Ngay sau một lệnh thua, hãy ghi nó vào nhật ký giao dịch và phân tích theo các tiêu chí bạn theo dõi ở đó. Khi mở vị thế tiếp theo, hãy chú ý gấp đôi đến những yếu tố đã mắc sai lầm.

Ivo Šanta, Chuyên gia phân tích thị trường chính tại TRONEXO

Xây dựng quy trình trước khi áp lực xuất hiện

Một cách đơn giản để các quyết định giao dịch dễ được xem xét lại hơn là xác định quy trình trước lệnh.

Trước khi giao dịch

Biết điều gì đủ tiêu chuẩn là một setup hợp lệ và những giới hạn rủi ro nào áp dụng.

Trước khi vào lệnh

Xác nhận vị thế vẫn phù hợp với chiến lược.

Sau một khoản thua

Xem xét liệu quy trình có được tuân thủ trước khi thay đổi bất cứ điều gì.

Sau phiên

Đánh giá các quyết định tách biệt khỏi P&L cuối cùng.

Đây là một khung để xem xét lại quy trình giao dịch — không phải bảo đảm cho kết quả tốt hơn.

Quy trình và kết quả là hai việc khác nhau

Một quyết định tốt có thể tạo ra một lệnh thua. Một quyết định kém đôi khi có thể tạo ra một lệnh có lãi. Điều đó khiến tâm lý giao dịch khó được đánh giá chỉ bằng P&L.

Vì vậy trader có thể xem xét hai câu hỏi riêng biệt: Điều gì đã xảy ra? và Tôi có tuân theo quy trình mình định tuân theo không? Câu đầu mô tả kết quả. Câu thứ hai mô tả quyết định.

Kiểm tra tâm lý đơn giản trước lệnh

Trước khi vào lệnh, hãy cân nhắc:

1. Setup này có đáp ứng các tiêu chí đã xác định trước của tôi không?
2. Rủi ro có còn nằm trong kế hoạch của tôi và các quy tắc Challenge áp dụng không?
3. Tôi vào lệnh vì setup hay vì thị trường đang chạy?
4. Lệnh trước đó có thay đổi cách tôi tiếp cận lệnh này không?
5. Tôi có đưa ra cùng quyết định này nếu không nhìn thấy P&L của hôm nay không?

Những câu hỏi này không dự đoán lệnh sẽ thắng hay không. Chúng chỉ làm cho lập luận rõ ràng hơn.

Câu hỏi thường gặp

Tâm lý giao dịch là gì?

Tâm lý giao dịch là các yếu tố cảm xúc và nhận thức có thể ảnh hưởng đến quyết định giao dịch, gồm nỗi sợ, sự bực bội, sự tự tin, FOMO và phản ứng với các kết quả trước đó.

FOMO trong giao dịch là gì?

FOMO — nỗi sợ bỏ lỡ (Fear of Missing Out) — mô tả áp lực phải vào lệnh vì thị trường đang chạy và trader sợ bỏ lỡ một cơ hội tiềm năng.

FOMO có luôn là một sai lầm giao dịch không?

Không. Bản thân cảm xúc không phải là sai lầm. Vấn đề liên quan là liệu nó có khiến trader từ bỏ quy trình hoặc quy tắc rủi ro đã xác định trước hay không.

Giao dịch không có giới hạn thời gian có bảo đảm hiệu suất tốt hơn không?

Không. Bỏ hạn chót challenge tổng thể cố định chỉ loại bỏ một nguồn áp lực tiềm tàng. Nó không bảo đảm quyết định hay kết quả giao dịch tốt hơn.

TRONEXO có giới hạn thời gian challenge tổng thể cố định không?

Không. FASTLANE, CHECKPOINT và VERIFIED hiện dùng tổng thời gian giao dịch không giới hạn. Các quy tắc riêng khác của từng mô hình vẫn có hiệu lực.

Mọi lệnh thua có phải là quyết định tồi không?

Không. Một lệnh có thể tuân theo chiến lược dự định mà vẫn kết thúc bằng khoản lỗ.

Bỏ lỡ một lệnh có lãi có phải là sai lầm không?

Không nhất thiết. Nếu setup không đáp ứng các tiêu chí đã xác định trước, việc đứng ngoài vẫn có thể phù hợp với kế hoạch giao dịch.

Giao dịch trả thù là gì?

Giao dịch trả thù mô tả hành vi trong đó một khoản lỗ trước đó bắt đầu ảnh hưởng đến quyết định giao dịch tiếp theo, thường qua sự gấp gáp, tần suất hoặc rủi ro tăng lên.

Điểm mấu chốt

Tâm lý giao dịch không phải là loại bỏ cảm xúc. Mà là nhận ra khi nào cảm xúc bắt đầu làm thay đổi quy trình giao dịch. FOMO có thể tạo ra sự gấp gáp. Thua lỗ có thể tạo áp lực phải gỡ lại. Một mục tiêu lợi nhuận có thể tạo áp lực phải hoàn thành.

Bỏ hạn chót Challenge tổng thể cố định có thể loại bỏ một nguồn áp lực đó, nhưng trader vẫn cần tuân theo chiến lược và các quy tắc rủi ro liên quan. Mục tiêu không phải là giao dịch nhanh hơn, cũng không nhất thiết là chậm hơn. Mà là hiểu vì sao mỗi lệnh được thực hiện.

So sánh FASTLANE, CHECKPOINT và VERIFIED tại Funding Model và Quy tắc.

Nguồn tham khảo

• Kahneman, D., & Tversky, A. (1979). Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk. Econometrica, 47(2), 263–291. doi.org/10.2307/1914185
• Barber, B. M., & Odean, T. (2000). Trading Is Hazardous to Your Wealth: The Common Stock Investment Performance of Individual Investors. The Journal of Finance, 55(2), 773–806. doi.org/10.1111/0022-1082.00226